همان‌طور که می‌دانید ساخت‌و ساز در ایران اغلب با یکی از دو سازه پرطرفدار فلزی یا بتنی انجام می‌شود. با وجود رایج‌بودن این سازه‌ها حتما برای شما هم این سوال مطرح است که کدام یک از سازه‌های فلزی یا بتنی از لحاظ ایمنی، هزینه‌ها، استحکام، بازگشت سرمایه و حتی سرعت و سهولت ساخت گزینه بهتری برای شما خواهند بود. برای پاسخ به این سوال پیشنهاد می‌کنیم تا پایان این مقاله با ما همراه باشید. در ادامه این متن به مقایسه سازه بتنی و فلزی می‌پردازیم و به شما خواهیم گفت که هر سازه چه مزایا و معایبی دارد.
فهرست مطالب
سازه بتنی و نکاتی که باید بدانید
قبل از مقایسه سازه‌های بتنی و فلزی بد نیست خیلی کوتاه به بررسی هر یک از این سازه‌ها و مزایا و معایب آن‌ها بپردازیم. در سازه بتنی به بتن آرمه، سیمان، میلگرد، شن و ماسه و… احتیاج دارید و مقاومت قابل توجهی را به‌خصوص در قسمت‌هایی مانند فونداسیون و ستون‌ها خواهید داشت. این نوع سازه‌ها مزایا و معایبی دارند که در ادامه به آن‌ها خواهیم پرداخت:
| معایب سازه بتنی | مزایای سازه بتنی |
| مقاومت نهایی سازه ممکن است با مقادیری که در محاسبات به آن می‌رسید، متفاوت باشد | هزینه پایین تهیه مصالح اصلی (شن و ماسه) |
| ابعاد قطعات و محل نهایی میلگردها ممکن است دقیقا مطابق با طرح و محاسبات شما نباشد | عمر طولانی قطعات بتنی |
| خطاهای ساخت و شرایط آب‌و‌هوایی در حین اجرا می‌تواند کیفیت سازه نهایی را تغییر دهد | مقاومت مناسب در برابر عوامل جوی |
| مقاومت در برابر آتش‌سوزی | |
| امکان تنوع در ساخت قطعات و اشکال هندسی |
سازه فولادی و نکاتی که باید بدانید
همان‌طور که مشخص است، وظیفه تحمل و انتقال بارها در این سازه به‌عهده مقاطع فولادی است. استفاده از انواع پروفیل آهن را در این شکل از سازه‌ها به وفور مشاهده می‌کنید. اتصالات مقاطع در سازه فولادی جوشی یا پیچ و مهره‌ای است که هر کدام مزیت خاص خود را دارند. در جدولی که در ادامه آمده برخی از مزایا و معایب سازه‌های فولادی را مشاهده می‌کنید:
| معایب سازه فولادی | مزایای سازه فولادی |
| کاهش مقاومت سازه با افزایش حرارت | مقاومت بالا |
| امکان خوردگی فلز در برابر عوامل جوی | مقاومت نهایی و خواص منطبق با محاسبات |
| هزینه بالای تعمیرات | خواص ارتجاعی فولاد در طراحی با اجرا بسیار شبیه به هم است و از قانون هوک پیروی می‌کند. |
| جوش‌کاری برای اتصالات به شرایط کنترل‌شده نیاز دارد تا کیفیت مطلوب داشته باشد | سرعت بالای اجرا و نصب قطعات فلزی |
| اتصالات در این سازه‌ها به‌دلایل مختلف مانند ماشین‌های قدیمی، عدم کنترل دقیق و عدم مهارت کافی دچار ضعیف هستند | امکان استفاده از قطعات باقی‌مانده از برش پروفیل آهن |
| تحمل نیروی دینامیکی، بارهای ضربه‌ای و تمرکز تنش در قطعات فلزی
|
|
| تغییر شکل قبل از تخریب در هنگام واردشدن بار بیش از حد یا حادثه |
مقایسه اسکلت فلزی و بتنی، کدام اسکلت بهتر است؟
یکی از سوالاتی که همواره ذهن کارفرما را درگیر می‌کند، این است که کدام یک از اسکلت‌های فلزی یا بتنی انتخاب بهتری هستند. این بهتربودن عموما بر اساس قیمت‌ها، سرعت اجرا، استحکام، بازگشت سرمایه و… در نظر گرفته می‌شود. اگر این سوال برای شما هم وجود دارد، پس بد نیست که مقایسه کوتاهی بین این دو سازه پرطرفدار و رایج در ایران داشته باشیم. مهم‌ترین تفاوت‌هایی که به شما کمک می‌کنند تصمیم بهتری بگیرید را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:
| سازه فلزی | سازه بتنی | ویژگی مورد مقایسه |
| نیاز به نیروی کمتر، ساخت و مونتاز در محل کارگاه باعث صرفه‌جویی در هزینه‌ها می‌شود. | ساخت سازه بتنی مسلح و رعایت الزامات آن پرهزینه است. | برآورد هزینه‌های اجرا |
| اجرای سازه فولادی به‌راحتی سازه بتنی نیست. | اجرای ساختمان بتنی راحت است. | سهولت اجرا |
| اجرای سازه فلزی با سرعت بیشتری انجام می‌شود. | مراحل بتن‌ریزی، پخت و… باعث می‌شود اجرای سازه بتنی زمان‌بر باشد. | سرعت اجرای سازه |
| پروسه تعمیر سازه فلزی راحت‌تر و هزینه‌های آن کمتر است. | هزینه تعمیر و نگهداری سازه بتنی زیاد است. | هزینه‌های نعمیر و نگهداری |
| سازه فلزی نیازی به فونداسیون سنگین ندارد. | سازه‌های بتن مسلح وزن مرده زیادی دارند که برای حمایت نیازمند پایه‌های قوی هستند. | محاسبه وزن مرده ساختمان |
| سازه فولادی شکل‌پذیر است و مقاومت بالایی در برابر زلزله و باد دارد. | این سازه مقاومت کمی در برابر زلزله و باد دارد و شکننده است. | مقاومت |
| این سازه قابلیت تحمل بار قابل توجهی دارد. | سازه بتنی ظرفیت بار کمی دارد. | تحمل بار |
| امکان زنگ‌زدگی و خوردگی باعث می‌شود دوام این سازه‌ها کمتر باشد. | دوام سازه بتنی زیاد است و مقاطع به‌کاررفته در آن مقاومت بسیار خوبی دارند. | دوام |
| مقاومت کششی مناسب است. | مقاومت کششی این سازه از سازه فولادی کمتر است. | مقامت کششی |
| مصالح کمتر و وزن این سازه حدود 60% کمتر از سازه بتنی است. | نیاز به مصالح زیادی دارد و وزن سازه زیاد است. | مصالح مورد نیاز |
| مقاومت سازه فولادی در دماهای بالا کم است. | مقاومت این سازه در آتش‌سوزی زیاد است. | مقاومت در آتش‌سوزی |
تفاوت‌های بیشتر سازه‌های فلزی و بتنی که باید در نظر بگیرید
علاوه‌بر تفاوت‌های اصلی که تا این‌جا گفتیم، هنوز چند تفاوت دیگر وجود دارد که بهتر است در هنگام انتخاب سازه آن‌ها را نیز در نظر بگیرید:
· سرمایه مورد نیاز
از آنجایی‌که در ساختمان‌های دارای سازه فلزی اسکلت به‌صورت یکجا اجرا می‌شود، برای ساخت این سازه به سرمایه اولیه بیشتری نیاز خواهید داشت. چراکه همان ابتدا باید تمام آهن‌آلات مورد نیاز پروژه را خریداری کنید. حتما از قیمت و نوسانات قیمت انواع پروفیل سبک، آهن‌آلات، قوطی آهن و… اطلاع دارید. در مقابل سازه بتنی به‌صورت طبقه‌های جداگانه اجرا می‌شود؛ بنابراین، امکان تهیه مصالح را به‌صورت مرحله به مرحله خواهید داشت و این یعنی سرمایه اولیه کمتری نیاز دارید.
· موقعیت جغرافیایی و اقلیم
در مقایسه سازه‌های بتنی و فلزی و انتخاب یکی از آن‌ها نباید تاثیر اقلیم و موقعیت جغرافیایی را فراموش کنید. به‌طور مثال، در اقلیم‌های مرطوب و پربارش مانند شمال ایران احتمال خوردگی سازه فولادی وجود دارد. در شهرهای ساحلی چون رطوبت بالاست، در طول زمان خوردگی، فولاد را تهدید می‌کند. اگر دقت کرده باشید در این شهرها اغلب ساختمان‌ها بتنی هستند. در محیط‌های خورنده، اسکلت فولادی نیاز به چند لایه رنگ‌آمیزی دارد. در حالی که در بعضی از شهرها مانند مشهد اسکلت فلزی پرطرفدارتر است. همچنین آمار نشان می‌دهد که در اکثر شهرهای ایران طرفداران اسکلت‌های بتنی بیشتر هستند.
· تاثیر مجری در انتخاب سازه بتنی یا فلزی
تیم اجرای حرفه‌ای در انتخاب سازه تاثیر زیادی دارد. پیمانکاران سازه‌های فلزی و بتنی در هر شهری متفاوت هستند. به‌طور مثال در تهران پیمانکاران سازه بتنی بیشتر و طرفداران این سازه هم بیشتر است.
· تاثیر طراحی در سازه بتنی یا فلزی
از نظر طراحی به‌دلیل حجیم‌تربودن سازه بتنی از سازه فولادی همیشه این تردید وجود دارد که ممکن است سازه بتنی به طرح آسیب بزند. مخصوصا در مورد ضوابط مربوط به پارکینگ در ساختمان‌های دارای سازه بتنی که ممکن است برای ما ایجاد محدودیت کند. البته همیشه هم این مورد یک مشکل غیر قابل حل نیست و گاهی تبدیل به بخشی از طراحی می‌شود مانند بیرون‌زدگی ستون‌ها که می‌تواند جزئی از طراحی باشد. بنابراین، همه این نکات می‌توانند در تصمیم‌گیری شما برای انتخاب سازه تاثیرگذار باشند.
نکات نهایی در انتخاب سازه فلزی یا بتنی
اگر هنوز هم این سوال اولیه برای شما وجود دارد که کدام سازه بهتر است، باید گفت که این مورد به عوامل زیادی بستگی دارد و انتخاب کلی و ثابتی برای شما وجود ندارد. پس نمی‌توان در یک کلمه گفت که کدام اسکلت برای ساختمان شما بهتر است. موارد بسیاری هستند که باید بررسی کنید تا به نتیجه نهایی برسید.
به‌عنوان مثال سازه بتنی در طراحی، محدودیت ایجاد می‌کند؛ اما ممکن است مزایای مختلفی برای شما داشته باشد. بنابراین، بهتر است به‌دنبال نتیجه و جواب قطعی نباشید؛ بلکه با مشورت با متخصصین و در نظرگرفتن مواردی که تا این‌جا گفتیم، بهترین گزینه را برای پروژه خود انتخاب کنید. همچنین برای بهترین انتخاب قبل از هر تصمیمی طرح ساختمان را نهایی کنید و سپس با مشورت با متخصصین، بهترین سازه را انتخاب کنید. بودجه‌ای که در نظر دارید، اقلیم و موقعیت مکانی پروژه، طراحی، اولویت‌های کارفرما و… همه از مواردی هستند که به شما در این انتخاب کمک خواهند کرد.
