تیرچه یک ابزارسازه است که به صورت افقی بر روی ستون‌ها و دیوارهای سازه قرار می‌گیرد و وظیفه آن ایجاد بستر مناسب برای سقف‌ریزی و ایجاد طبقات است. در زمان ساخت ساختمان‌ها، پل‌ها، یا سایر سازه‌ها، برای ایجاد بستر و کف باید از تیرچه استفاده کرد. تیرچه‌ها می‌توانند از بتن، فولاد، چوب، سفال (خاک رس پخته شده) و حتی مواد مصنوعی ساخته شوند. در صنعت ساختمان بهره‌گیری از تیرچه‌های فولادی-بتنی کاربرد بیشتری دارد. هرچند ممکن است بر اساس اقلیم، وزن سازه و یا محدودیت‌های ساخت از ترکیب‌های مختلف دیگری نیز استفاده شود.
در این مقاله می‌خواهیم به بررسی انواع تیرچه بپردازیم و با این محصول مهم و حیاتی در صنعت ساختمان بیشتر آشنا شویم.
فهرست مطالب
انواع تیرچه
تیرچه‌ها بسته به شرایط وزنی، اقلیمی و سازه ای از ترکیب مواد گوناگونی ساخته می‌شوند. رایج‌ترین تیرچه‌های موجود در بازار شامل:
- تیرچه فلزی
- تیرچه بتنی
- تیرچه سفالی
- تیرچه صنعتی
- تیرچه نیازیت
می شوند. در ادامه به بررسی هر کدام از این موارد می‌پردازیم.
تیرچه فلزی (کرومیت)
استفاده از تیرچه‌های فلزی در ساخت سقف‌های سوله‌ها و یا انبارهای صنعتی رایج است. در اینجا تمام سازه تیرچه از فولاد ساخته می‌شود. این دسته از تیرچه‌ها می‌توانند به صورت جوشکاری شده، پرچ و یا پیچ با ستون و یا دیواره حمال در تماس قرار گیرند. پوشش روی آن‌ها می‌تواند عایق‌ها و ورق‌های فلزی و یا فولاد باشد.
تیرچه‌های فلزی بیشتر در ساخت سازه‌های تمام فولادی به کار گرفته می‌شود. این دسته از تیرچه‌ها می‌تواند به خوبی تنش‌های خمشی، کششی، ضربه، فشار و تنش‌های گرمایی را تحمل کنند.
تیرچه بتنی
تیرچه‌های بتنی از ترکیب یک سازه فولادی (اغلب میلگرد) و بتن پوشش دهنده ساخته می‌شوند. این تیرچه‌ها از رایج ترین تیرچه‌های به کار رفته در صنعت ساختمان و ساخت و ساز هستند. برای ساخت تیرچه بتنی، ابتدا سازه (خرک) با استفاده از میلگرد ایجاد می‌شود. سپس این سازه در بستر بتنی قرار داده می‌شود. با خشک شدن بتن، تیرچه قابل استفاده است. این نمونه از تیرچه‌ها می‌توانند از یک تا شش متر طول داشته باشند.
تیرچه‌های بتنی اغلب در کنار بلوک‌های بتنی و یا پلاستوفوم به کار گرفته می‌شوند و بتن‌ریزی سقف بر روی آن‌ها انجام می‌شود.
علت استفاده همزمان از بتن و فولاد در ساخت این تیرچه‌ها آن است که بتن توانایی تحمل فشار زیاد را دارد، اما بسیار شکننده است، در حالی که فولاد می‌تواند وزن بالا را تحمل کند، اما گران است و هزینه ساخت و ساز با استفاده از آن بسیار بالا می‌رود. با ترکیب همزمان سازه فولادی و بتنی، از مزیت‌های هر دو با هم استفاده می‌شود و ما یک ابزارسازه محکم برای تحمل وزن بالای سقف را در اختیار خواهیم داشت. تیرچه‌های فولادی-بتنی در برابر ضربه، خمش و پیچش و همچنین تغییرات گرمایی مقاوم هستند. این ویژگی‌ها آن را برای ساخت و ساز ساختمان‌های بلند ایده‌آل می‌کند.
تیرچه‌های سفالی (فندوله دار)
ترکیب سفال و بتن، از قدیم در ساختمان‌سازی و ایجاد سازه‌ها رایج بوده است. استفاده از دورگیر سفالی این امکان را به ما می‌دهد که بتوانیم از متریال ارزان (خاک رس) و در عین حال مقاوم (تبدیل خاک رس به سفال) استفاده کنیم. در اینجا در ابتدا دورگیر سفالی ایجاد می‌شود، سپس سازه فولادی در آن قرار می‌گیرد و بعد از آن بتن اضافه می‌شود. این دسته از تیرچه‌ها می‌توانند وزن بالایی را تحمل کنند. به خاطر آنکه در اینجا از یک دورگیر سفالی استفاده می‌شود، عملیات قرار دادن سازه فولادی و بتن‌ریزی سریعتر انجام می‌شود. همچنین به خاطر مقاومت بالای سفال در برابر خمش، این دسته از تیرچه‌ها می‌توانند وزن بالایی را تحمل کنند. اما مشکل سفال این است که با وارد آمدن ضربه‌ها و تنش‌های مکانیکی دچار شکست می‌شود. همچنین در برابر نفوذ آب نیز بسیار آسیب پذیر است. امروزه استفاده از این تیرچه‌ها کمتر شده است و به صورت یک محصول فرعی در صنعت تیرچه در آمده است.
تیرچه صنعتی
تیرچه‌های صنعتی اغلب تیرچه‌های با سازه‌های فولادی ساخته شده از میلگردهای ضخیم هستند که توانایی تحمل وزن بالایی را دارند. این تیرچه‌ها می‌توانند از ترکیب فولاد و بتن و یا فقط فولاد ساخته شوند. این دسته از تیرچه‌ها برای ساخت پل‌ها، کف پارکینگ‌ها، طبقات با فشار وزنی بالا (انبار، اسکله) و یا سایر موارد مشابه به کار گرفته می‌شوند و زیاد برای ساختمان‌سازی عادی به کار نمی روند. سازه فولادی به کار رفته در اینجا با میلگردهای با قطر بالا ساخته می‌شود و ممکن است در بستر نگهدارنده تیرچه از پروفیل‌های نبشی و ناوادانی استفاده شود.
تیرچه نیازیت
این دسته از تیرچه‌ها با استفاده از تیرآهن و به شکل حرف «T» انگلیسی ساخته می‌شوند. این دسته از تیرچه وزن‌های بالایی را تحمل می‌کنند و اغلب برای ساخت سقف‌های سوله‌های صنعتی، سردخانه‌ها، دکل‌ها و یا پل‌های فولادی به کار گرفته می‌شوند. استفاده از تیرچه نیازیت این قابلیت را به معماران سازه می‌دهد که بتوانند بستر مناسبی برای ایجاد سقف داشته باشند. تیرچه نیازیت به خاطر ساختاری که دارد می‌تواند به صورت یک پروفایل T شکل و یا به صورت ترکیب جوشکاری شده از پروفیل‌های فولادی باشد.
چرا استفاده از تیرچه مهم است؟
تیرچه‌ها بستر‌های امن و مقاومی را در راستای افق برای ما ایجاد می‌کنند که می‌توانیم سقف پوش‌ها (شامل بلوک‌های بتنی، پلاستوفوم، ورق فولادی و غیره) را بر روی آن قرار دهیم. بدون تیرچه امکان ایجاد سقف و بستر مناسب مهیا نمی‌شود.
قیمت تیرچه
قیمت تیرچه بر اساس عوامل مختلفی تعیین می‌شود. مواردی که در ادامه می‌آیند بر روی قیمت تیرچه اثرگذار هستند:
- میزان فولاد به کار رفته: قیمت فولاد به خصوص میلگرد در تعیین قیمت تیرچه بسیار تاثیرگذار است. هرچه میزان استفاده از میلگرد در تیرچه بیشتر باشد، قیمت تیرچه نیز بالاتر خواهد بود.
- میزان بتن‌ریزی: بتن دومین ماده تاثیرگذار بر روی قیمت تیرچه است. با افزایش میزان بتن‌ریزی، قیمت تیرچه نیز افزایش پیدا می‌کند.
- فناوری ساخت: در ساخت تیرچه از فناوری‌های مختلفی استفاده می‌شود، جوشکاری، خاموت بندی، شبکه گذاری و در نهایت بتن‌ریزی استفاده می‌شود که هر کدام از آن‌ها می‌تواند بر روی قیمت نهایی کار تاثیرگذار باشد.
- حمل و نقل و انبار داری: آخرین موردی که بر روی قیمت تیرچه تاثیر می‌گذارد «کرایه حمل و نقل» است. تیرچه‌ها ابزارسازه‌هایی سنگینی هستند و جابجایی آن‌ها به هزینه و قیمت نهایی تیرچه اضافه می‌کند.
کلام آخر
در اینجا ما با انواع تیرچه و کاربرد آن در بخش‌های مختلف صنعت ساخت و ساز آشنا شدیم. تیرچه یک ابزارسازه مهم است که بدون آن ایجاد ساختمان‌ها و سازه‌های بزرگ ممکن و میسر نمی‌شود. در طول زمان فناوری، روش و مواد به کار رفته در ساخت تیرچه‌ها دستخوش تغییرات زیادی شده است.
